Universiteit Utrecht   

Samenvatting van de scriptie

Buurt in Beeld
Cartografische ontsluiting en visualisatie van de ruimtelijke statistieken bij het CBS

Bart Spee

11 mei 2001
terug naar scripties

Bij het CBS is onderzoek gedaan en uitvoering gebracht aan een project waarin een Interapplicatie is gebouwd waarmee de CBS-klant zelfstandig en gratis ruimtelijke data kan opvragen en presenteren in kaart en tabel (www.cbs.nl). Er werd gekozen voor de volgende onderzoeksvraag:

Hoe ziet, voor het CBS, de ideale Internetapplicatie ter ontsluiting en visualisatie van de regionale data, uitgaande van de huidige technische mogelijkheden, er uit en wat is er uiteindelijk, in dit of een vervolgproject, haalbaar?

Uit deze hoofdvraag werd een aantal deelvragen afgeleid die hier in het kort zullen worden behandeld. Als eerste is er de ideale applicatie voor het ontsluiten en het visualiseren. Vooral over het ontsluiten van data via een kaart was het moeilijk geschikte literatuur te vinden. Op dit gebied beschikbare artikelen zijn meestal erg algemeen en beschrijvend en geven slechts sporadisch aanbevelingen en richtlijnen. Het is duidelijk dat dit aspect, en waarschijnlijk de webkartografie in het algemeen, nog in de kinderschoenen staat. De lay-out van de applicatie is daarom ontwikkeld op basis van bestaande GIS-functionaliteiten uit de desktopsoftware, zoals bekend uit Arcview, en de evaluatie van bestaande applicaties op het Internet. Voor wat betreft het visualisatiegedeelte was het makkelijker om literatuur te vinden en te gebruiken. Het belangrijkste concept dat hierbij gebruikt is, is de kubus van MacEachren waarin de verschillende gebruiksdoelen van een kaart worden uiteengezet op drie assen (publiek, datarelatie en interactie). Door de beoordeelde websites en de te ontwikkelen applicatie hierin te plaatsen op de meest geschikte locatie, was het mogelijk om beter richting te geven aan die ontwikkeling. Tevens kon(den) hiermee het (de) kaartgebruiksdoel(en) van de potentiŽle gebruikers inzichtelijk worden gemaakt.

Om de ideale applicatie te kunnen plaatsen, was het ook noodzakelijk om te bekijken wat de meest recente technologische ontwikkelingen zijn op het gebied van computer- en Internetkaarten. Daarbij moest er speciaal rekening worden gehouden met de specifieke eisen die het Internet aan de kaarten stelt (beperkt aantal kleuren, kleine bestanden). Tenslotte, maar niet het minst belangrijk, zijn er de specifieke eisen en beperkingen die het CBS heeft. Hierbij moet worden gedacht aan beperkingen en eisen zoals het budget, personeel (kennis en beschikbaarheid), de huisstijl voor de vormgeving, voorkeuren voor ontwikkelmethodes en de beschikbare tijd. De eerdere vragen geven slechts een algemeen raamwerk dat bij elk bedrijf kan worden toegepast. Deze laatste eisen bepalen wat er mogelijk is op korte en lange termijn voor deze applicatie. Daarom is de ideale applicatie geplaatst binnen het CBS en niet in het algemeen.

De verlangde functionaliteit
Het belangrijkste was de vervaardiging van een overzichtelijke en duidelijke lay-out voor het hoofdvenster van de applicatie. Uit de webstudie bleek dat hieraan niet altijd evenveel aandacht wordt besteed. Een aangenaam ogende interface bevordert het gebruiksplezier, maar heeft daarbij natuurlijk ook goede functies nodig. Er werd bepaald dat in eerste instantie alleen het wijk- en buurtbestand op deze manier zou worden ontsloten. Dit bestand was namelijk nog niet toegankelijk via een door de klant te raadplegen systeem en had dus voorrang boven bestanden die al waren ontsloten via Statline. Wel werd er al zo veel mogelijk rekening gehouden met het in de toekomst uitbreiden van het systeem. Daarbij zouden, als absoluut minimum, de meeste recente cijfers worden geboden en daarna die voor meerdere jaren. Voor het vervolgproject zal het toegankelijk maken van alle beschikbare jaargangen zeer waarschijnlijk de hoogste prioriteit krijgen.

Naast deze meer inhoudelijke aspecten zijn er ook een aantal meer functionele eisen. Voor het zoeken naar plaatsen, in een soort van Gazetteer, moet het minimaal mogelijk zijn om de gemeenten te kunnen vinden evenals de daarbij behorende wijken of buurten. Alle thema's in het bestand moeten ook beschikbaar zijn, verdeeld over een aantal onderwerpsgroepen, zoals bevolking en bedrijvigheid. En naast functionaliteiten die rechtstreeks op de data gericht zijn, moet het ook mogelijk zijn om een aantal functies uit te oefenen op de kaart. Minimaal moeten standaardfuncties zoals zoomen en pannen beschikbaar zijn, maar ook het selecteren van gebieden in de kaart. Andere functionele eisen zijn het verkrijgen van informatie over een aangeklikt gebied, het oproepen van een overzichtskaart ter oriŽntatie en uiteraard een helpfunctie.

Naast deze mogelijkheden voor de ontsluiting van de data was het ook noodzakelijk om aan te geven wat er kartografisch mogelijk moet zijn in de applicatie. Als eerste is er een prioritering gemaakt van de mogelijke karteermethoden. Hierbij zijn afwegingen gemaakt over de relevantie en meerwaarde die de kaarttypen te bieden hebben en de daaraan gekoppelde complexiteit bij de realisatie. Het is namelijk wellicht nuttiger om meerdere eenvoudige mogelijkheden te bieden dan ťťn, qua ontwikkelingstijd, erg tijdrovende mogelijkheid. Naast de methoden voor het karteren van de data, is het belangrijk dat er een aantal andere aspecten worden overwogen om mee te nemen en ze een prioriteit te geven. Tenslotte moet men uiteraard ook de data in een Tabel kunnen oproepen. Dit gebeurt door de gebruiker, nadat die een selectie heeft gemaakt, door te sluizen naar het export-menu van Statline.

Keuzes en overwegingen
De applicatie is gemaakt met behulp van de programmeerobjecten uit MapObjects 2.0 van ESRI. De daarbij bijbehorende InternetMapServer (IMS) is gebruikt om de uiteindelijke kaarten op het Internet te kunnen publiceren. MapObjects werd gebruikt bij het programmeren van de applicatie in Visual Basic. Er is gekozen voor dit pakket omdat het CBS al een hele lijn van ESRI-producten voert en het beleid gericht is op standaardisatie. Bij deze keuze was er de hoogste compatibiliteit met de overige pakketten. Verder was kennis van MapObjects aanwezig zodat dit pakket meteen kon worden gebruikt.

Het bleek dat MapObjects niet geheel aan de verwachtingen voldeed. Het programmaonderdeel dat kleurcodes omzet naar kleuren voor het JPG-formaat functioneerde niet zoals verwacht. Het heeft enige tijd gekost een andere module te vinden en te implementeren die wel de gewenste kleuren in JPG-bestanden opleverde De door het pakket zelf meegegeven voorbeelden voor het maken van een aantal soorten kaarten voldeden niet altijd aan de wensen en moesten worden aangepast. Sommige van de gewenste karteermethoden waren niet aanwezig als voorbeeld en zouden zelf moeten worden gebouwd. Door tijdgebrek is hierdoor een aantal kaarttypen vervallen zoals de choropletenkaart met een klassenindeling op basis van natuurlijke breekpunten.

Tijdens het testen van de applicatie door niet-ingewijden bleek dat de testversie nog een aantal onvolkomenheden bevatte. De selectie van gebieden was in eerste instantie alleen mogelijk via de kaart, maar de meeste gebruikers probeerden eerst gebieden te selecteren via de gazetteer. Dit is aangepast zodat een eenvoudige selectie nu ook via die weg mogelijk werd. Voor uitgebreid selecteren is nog steeds de kaart nodig omdat dit via de gazetteer niet realiseerbaar is. Bij het vervaardigen van kaarten kregen de testers in eerste instantie een standaardkaart te zien. Wanneer zij meer wilden met de kaart moesten zij een andere knop gebruiken. Het bleek dat veel gebruikers moeite hadden met het vinden van die andere knop of zelfs dachten dat er geen andere mogelijkheid was dan de standaardkaart. Dit was de reden om het kaartinstellingenmenu, dat eerder alleen verscheen na het aanklikken van een aparte knop, meteen aan te bieden aan de gebruiker met de standaardinstellingen als uitgangspunt. Wanneer gebruikers niet meer willen dan de standaardkaart kunnen zij dan meteen doorklikken.

Toekomst en evaluatie
De toekomst voor de applicatie ziet er redelijk goed uit. De verwachting is dat de applicatie zal aanslaan bij de gebruikers, maar ook bij de CBSers zelf. Dit biedt dan de mogelijkheid om verbeteringen door te voeren.

Terugkijkend naar de onderzoeksvraag is er een ideale CBS-applicatie tot stand gekomen en bleek de haalaarheid redelijk goed. Toch zijn er wat elementen blijven liggen die in de toekomst moeten worden gedaan.


Home Cartography Section    Homepage RW Home UU Zoek Laatste keer gewijzigd: door Peter van der Krogt.